ناهید نبرد
زنان این وطن مردان مردند
بروز جنگ ناهید نبردند
ولی دردا که از بیدردی ما
همآغوش هزاران رنج ودردند

آلوده دامن
بخون آلوده تاکی دامن شان
جهان در انتظار مردن شان
ازین نامردمان حتی ندیده
نشان عهد مردی را زن شان

نورالله وثوق
23/1/1388
wosuq@hotmail.com

کمتر شاعری داریم در ادب پارسی که با وجود اشتغال به شعر و شاعری، نزد پادشاهان و حکام مقام والایی داشته و در حضور او، درباریان در رعایت آداب بسی کوشیده باشند. مولانا، جامی و تا حدودی بیدل از این دست شاعران هستند.

از این میان نورالدین عبدالرحمن جامی در عین این که به سبب نفوذ و جایگاه خویش در بین مردم یکی از اضلاع مثلث قدرت(دو ضلع دیگر سلطان حسین بایقرا و امیر علیشیر نوایی بودند)تیموریان هرات بود، انسانی شوخ طبع و مزاح گو نیز بود.

در رباعی یی که از این شاعر  اینجا نقل خواهیم کرد، ساغری نام شاعری را این گونه نوازیده  است.

ساغری می گفت دزدان معانی برده اند        هر کجا در شعر من معنی رنگین دیده اند

دیدم اکثر شعرهاش را یکی معنی نداشت    راست می گفت آنکه معنی هاش را دزدیده اند 

پایچه ← پاچه ← پارچه

امیر خسرو در بیتی این واژه را زیبا به کار برده است:

بس که بر لاله تر می رود آنجا قمری     پای آلوده به خون پایچه بالا کرده

۲-خنطمع: این واژه که در اصل خام طمع می باشد معمولا صفتی است که به افراد دارای آرزو ها و طمع های خام نسبت داده می شود آنهایی که فقط در فکر خویش اند و در پی فرصت.

خام طمع ← خمطمع ← خنطمع

حافظ در شعری مقلوب این ترکیب را به کار برده است:

عکس روی تو چو در آینه جام افتاد       عارف از خنده می در طمع خام افتاد

۳- خدمت: دیده باشید که بر روی برخی از کارت های دعوت می نویسند خدمت محترم فلانی. این واژه به ویژه در دوره تیموری در هرات روایی تام داشت به هر روی معنی این کلمه عالیقدر و سرور و از این دست معانی می باشد گمان می کنم که بی ارتباط به مخدوم به معنی سرور و بادار نباشد.

۴- ته بته: چیزی مشابه درون به درون این واژه هنگامی به کار می رود که می خواهند از ریشه دار بودن و ژرفای چیزی یاد کنند.

جلال الدین اکبر حاکم کثرت گرای هندوستان بیتی دارد که این واژه در آن استفاده شده است پس این وازه چندان هم هراتی نیست و در دیگر جای ها نیز روایی دارد.

ز غصه غنچه صفت ته بته دلم خونست    که با وجود یکی نسبت دویی چون است^۱

یادداشت: سال گذشته فلمی زیبا در هند ساخته شد با عنوان اکبر و جوده(نام معشوقه راجپوتی اکبر)، این فلم در درک و دریافت معنی این بیت و آنچه که این پادشاه عاشق کشیده، شما را می تواند دست گیرد.