کتاب کم حجمی که در این اواخر(۲۰۰۰م) در لاهور پاکستان از سوی اقبال آکادمی به نشر رسیده است کتابی است با عنوان bidel in the lights of bergson که منسوب به علامه محمد اقبال لاهوری است. این اثر همچنان که در مقدمه آن تذکار رفته است مقاله ای بوده که اقبال به خط خود به زبان انگلیسی نوشته ولی هیچگاه آن را به نشر نرسانده بود سالها پس از وفات ایشان دکتر تحسین فراغی استاد شعبه اردو دانشگاه خاورشناسی لاهور پس از کسب اجازه از فرزند علامه، دکتر جاوید اقبال ابتدا در سال ۱۹۸۶ آن را در مجله iqbal rewiew منتشر و چهارده سال بعد چنان که پیشتر گفتیم یعنی در سال ۲۰۰۰ در هیئت کتابی مستقل همراه با ترجمه فارسی پا به دنیای چاپ و نشر گذاشت.

طوری که از نام کتاب نیز می توان حدس زد در این مقاله علامه اقبال به بررسی اشتراکات فکری بین بیدل و فیلسوف متاخر دهری، برگسون پرداخته است و چیزی که جالب توجه و قابل تامل است در این کتاب این نکته است که سخنان صدرالدین عینی و ابراهیم مومنوف تاجیک و یرژی بچکای چکی را این بار از زبان اقبال به صراحت می شنویم. همان بحث عدم اعتقاد بیدل به رستاخیز. صرف نظر از اینکه یکی دو مثال از بیدل که علامه در باب اثبات این ادعای خویش آورده اند که نمی توان با تکیه بر آنها چنین ادعای محکمی کرد و صد ها بیت بیدل از جمله اولین بیت دیوان او نقض کننده از این دست ادعاهاست، به نظر می رسد که شاید ملاحظاتی در میان بوده که علامه در زمان حیاتش به نشر این مقاله نپرداخته یا شاید هم نیاز به تحقیق و کار بیشتر او را از نشر این مقاله بازداشته است. البته این بدان معنی نیست که این اثر که اکنون در دستان من و شماست به کلی خالی از فایده باشد و صرف وارد کننده برخی شبهات در اعتقاد ما در مورد بیدل و تفکر او باشد، نه بلکه برخلاف این بسیار نکته های جدید نیز می توان در این اثر یافت که متاسفانه در باب بیدل  کم بدانها توجه شده است. اقبال که همانند سید جمال الدین افغانی در پی اتحاد و انسجام مسلمین است و هدفی جز این ندارد که همکیشان خود را از این رخوت و انحطاطی که دچار آن هستند به نحوی بیرون کند و خون تلاش و پویایی را به آنها تزریق کند با دیدگاه وحدت وجودی بیدل مخالفت می کند و آن را باعث و بانی زوال ملت ها می داند، اقبال می گوید:

 «من به این ایمان دارم که عقیده وحدت الوجودی در حقیقت نیرویی لطیف از صورت زوالی است که بخاطر خواهش قربت و نزدیکی با خالق، ظاهرا در یک پوشش شیرین و خواسته معصومانه مخفی شده است. در اصل جوهره خود این همان جنبه ایست که بخاطر زوال ملت ها بوجود می آید، مقصود این جنبه بوجود آوردن سستی یا ترک جنبه های درگیری با زندگی و تلاش برای حیات است و این عمل مترادف فرار همیشگی از میدان مبارزه زندگی است.»